Zakaz konkurencji – co warto wiedzieć, zanim podpiszesz umowę?

Umowa o zakazie konkurencji to jedno z częściej spotykanych rozwiązań w relacjach pracowniczych, zwłaszcza na stanowiskach, gdzie pracownik ma dostęp do informacji istotnych dla działalności pracodawcy. Choć jej celem jest ochrona interesów firmy, wpływa również na swobodę zawodową pracownika.

Jakie zatem prawa i obowiązki wynikają z takiej umowy dla obu stron?

Czym jest umowa o zakazie konkurencji?

Na podstawie umowy o zakazie konkurencji pracownik zobowiązuje się do powstrzymywania od działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy. Zobowiązanie to może dotyczyć zarówno okresu trwania stosunku pracy, jak i czasu po jego zakończeniu.

Dla zachowania ważności umowy, należy zawrzeć ją na piśmie. Choć prawidłową formą jest tu osobny dokument, to dopuszczalne jest włączenie zakazu do treści umowy o pracę. W takim przypadku należy w sposób wyraźny wyodrębnić postanowienia dotyczące zakazu konkurencji.

Co powinna zawierać umowa o zakazie konkurencji?

Treść umowy powinna w sposób precyzyjny określać:

• zakres działalności uznawanej za konkurencyjną,
• czas obowiązywania zakazu,
• odszkodowanie należne pracownikowi – w przypadku zakazu obowiązującego po ustaniu zatrudnienia,
• terytorium, na którym zakaz obowiązuje.

Z treści umowy musi również jasno wynikać, iż pracownik wyraża zgodę na wszystkie jej postanowienia.

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Jeśli zakaz konkurencji ma obowiązywać po zakończeniu zatrudnienia, pracodawca ma obowiązek wypłaty odszkodowania pracownikowi. Jego wysokość nie może być niższa niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy w okresie odpowiadającym okresowi trwania zakazu.

Odszkodowanie za przestrzeganie zakazu konkurencji może być wypłacane w miesięcznych ratach lub jednorazowo. Brak jego zapłaty powoduje, że zakaz przestaje obowiązywać i pracownik nie musi nadal przestrzegać uzgodnionych ograniczeń.

Co również istotne, jeśli pracownik nie wywiąże się z obowiązku przestrzegania zakazu, pracodawca ma prawo zaprzestać wypłacania odszkodowania. W takim wypadku pracownik odpowiada ponadto za szkody wyrządzone pracodawcy.

Jak długo może trwać zakaz konkurencji?

Kodeks pracy nie określa maksymalnego okresu obowiązywania zakazu konkurencji po ustaniu zatrudnienia. Czas ten ustalają strony, biorąc pod uwagę m.in. charakter powierzonych obowiązków, zakres wiedzy posiadanej przez pracownika oraz ryzyko wykorzystania kluczowych dla działalności pracodawcy informacji.

Co ważne, zakaz konkurencji może przestać wiązać pracownika, gdy przyczyna, dla której został ustanowiony wygaśnie. Zgodnie jednak ze stanowiskiem Sądu Najwyższego¹, w takiej sytuacji obowiązek zapłaty odszkodowania nie przestaje obciążać pracodawcy, aż do dnia zakończenia okresu wynikającego z umowy stron.

Podsumowanie

Zakaz konkurencji ma chronić interes pracodawcy, ale jednocześnie wpływa na swobodę zawodową pracownika. Dlatego przed podpisaniem takiej umowy warto:

• dokładnie przeanalizować jej zapisy,
• upewnić się, że jej zakres jest uzasadniony,
• sprawdzić wysokość i sposób wypłaty odszkodowania,

a także by pracownik przeanalizował swoje możliwości zawodowe w okresie obowiązywania zakazu, a po ustaniu zatrudnienia.

Dobrze skonstruowana umowa o zakazie konkurencji pozwala zachować równowagę między ochroną interesów pracodawcy a prawem pracownika do dalszego rozwoju zawodowego. Warto o to zadbać jeszcze przed jej podpisaniem.

Najczęściej zadawane pytania

Co powinna zawierać umowa o zakazie konkurencji?

Umowa powinna precyzyjnie określać zakres działalności konkurencyjnej, czas obowiązywania zakazu, terytorium obowiązywania, a przy zakazie po ustaniu zatrudnienia - również odszkodowanie należne pracownikowi. Umowa musi być zawarta na piśmie.

Jakie odszkodowanie przysługuje za zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia?

Odszkodowanie nie może być niższe niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy, za okres odpowiadający okresowi trwania zakazu. Może być wypłacane w ratach lub jednorazowo.

Co się dzieje, gdy pracodawca nie wypłaca odszkodowania?

Brak wypłaty odszkodowania powoduje, że zakaz konkurencji przestaje obowiązywać. Pracownik nie musi wtedy przestrzegać uzgodnionych ograniczeń i może podjąć działalność konkurencyjną, warto jednak wcześniej skontaktować się z pracodawcą.

Jak długo może trwać zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia?

Kodeks pracy nie określa maksymalnego okresu. Czas ustalają strony, biorąc pod uwagę charakter obowiązków, zakres wiedzy pracownika i ryzyko wykorzystania kluczowych informacji.

Co grozi pracownikowi za naruszenie zakazu konkurencji?

Pracodawca może zaprzestać wypłacania odszkodowania i żądać jego zwrotu za czas od pierwszego naruszenia zakazu przez pracownika. Pracownik odpowiada też za szkody wyrządzone pracodawcy wskutek naruszenia zakazu.