Odwołanie z urlopu wypoczynkowego – kiedy jest możliwe?

Urlop wypoczynkowy powinien być czasem realnego odpoczynku od pracy. Są jednak sytuacje, gdy pracodawca może przerwać urlop pracownika. Granice takiego działania są jasno określone w przepisach i orzecznictwie. Warto je znać, aby świadomie reagować na polecenia pracodawcy i uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji.

Czy pracodawca może odwołać z urlopu? Tak, ale tylko wyjątkowo

Zgodnie z art. 167 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca może odwołać pracownika z urlopu wyłącznie wtedy, gdy obecność tego pracownika w firmie jest niezbędna, a okoliczności tych nie dało się przewidzieć w momencie rozpoczęcia urlopu.

Oznacza to, że pracodawca nie może całkowicie dowolnie zakończyć urlopu wypoczynkowego pracownika. Taka możliwość istnieje tylko w sytuacji, gdy mimo zaplanowanej pracy na czas urlopu pracownika zdarzy się coś, co wymaga jego obecności. Przykładem jest odwołanie w przypadku:

• nagłej, nieprzewidzianej choroby osoby pełniącej zastępstwo,
• niezapowiedzianej kontroli dotyczącej obszaru pracy pracownika przebywającego na urlopie,
• innej sytuacji kryzysowej, wymagającej szczególnych kompetencji lub wiedzy, które posiada ten pracownik.

Jeżeli pracodawca mógł przewidzieć problem wcześniej, to odwołanie z urlopu może zostać uznane za niezgodne z prawem.

Odwołanie z urlopu to obowiązek powrotu pracownika do pracy

Jeżeli pracodawca skutecznie wezwie pracownika do powrotu, pracownik ma obowiązek podporządkować się temu poleceniu. Odmowa może zostać potraktowana jako naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co z kolei może prowadzić nawet do rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym (art. 52 Kodeksu pracy).

Koszty wcześniejszego powrotu pokrywa pracodawca

Art. 167 § 2 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do zwrotu kosztów związanych bezpośrednio z powrotem pracownika z urlopu.

Pokrycie kosztów przez pracodawcę dotyczyć może w szczególności:

• kosztów podróży powrotnej pracownika i podróżującej z nim rodziny,
• niewykorzystane, a opłacone noclegi,
• niewykorzystane, a opłacone atrakcje.

Co ważne, pozostała część urlopu nie przepada. Pracownik ma prawo wykorzystać urlop w nowym terminie w takim zakresie, w jakim nie został on wykorzystany wobec wcześniejszego powrotu do pracy.

A co, jeśli podczas urlopu pracujesz z własnej woli?

Bywa też tak, że pracownik w czasie swojego urlopu wypoczynkowego odbiera służbowe telefony, odpisuje na służbowe maile albo przygotowuje dokumenty z własnej woli. Nie oznacza to jednak, że urlop staje się „nieważny”.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd¹, zgodnie z którym w przypadku, gdy pracownik w czasie urlopu wypoczynkowego wykonuje swoje obowiązki służbowe dobrowolnie – bez polecenia przełożonego i bez rzeczywistej potrzeby, to nie dochodzi do odwołania z urlopu. Co więcej, pracodawca nie ma obowiązku wynagradzać pracownika za pracę mimo braku jej zlecenia.

Podsumowanie

Odwołanie z urlopu jest możliwe – ale tylko w wyjątkowych sytuacjach. Pracownik powinien zastosować się do polecenia powrotu, w przeciwnym razie naraża się na konsekwencje dyscyplinarne.

Taka sytuacja powoduje obowiązki również po stronie pracodawcy – powinien on zwrócić koszty związane z szybszym powrotem pracownika do pracy oraz udzielić temu pracownikowi niewykorzystany pierwotnie urlop w innym terminie.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu?

Tylko wtedy, gdy obecność pracownika jest niezbędna w firmie, a okoliczności te nie były możliwe do przewidzenia przed rozpoczęciem urlopu. Przykłady: nagła choroba zastępcy, niespodziewana kontrola, sytuacja kryzysowa.

Czy muszę wrócić z urlopu na wezwanie pracodawcy?

Tak. Jeśli pracodawca skutecznie wezwie Cię do powrotu, masz obowiązek podporządkowania się. Odmowa może zostać potraktowana jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych i skutkować zwolnieniem dyscyplinarnym.

Kto pokrywa koszty wcześniejszego powrotu z urlopu?

Pracodawca ma obowiązek zwrócić koszty bezpośrednio związane z powrotem: koszty podróży (także rodziny), niewykorzystane opłacone noclegi i atrakcje.

Co dzieje się z niewykorzystaną częścią urlopu?

Niewykorzystany urlop nie przepada. Masz prawo wykorzystać pozostałą część urlopu w nowym, uzgodnionym z pracodawcą terminie.

Czy dobrowolna praca podczas urlopu oznacza odwołanie z urlopu?

Nie. Jeśli pracownik wykonuje obowiązki z własnej woli, bez polecenia pracodawcy, nie dochodzi do odwołania z urlopu.